Ic Engine shu che | IC engine kevi rite work kare che

Ic Engine માં ફ્યુઅલની રાસાયણિક ઊર્જાનું પ્રથમ તબક્કામાં દહન પ્રક્રિયા દ્વારા ઉષ્મા ઊર્જામાં રૂપાંતરણ થાય છે. ત્યાર બાદ દ્વિતીય તબક્કામાં આ ઉષ્મા ઊર્જાનું યાંત્રિક ઊર્જામાં રૂપાંતરણ થવાથી પિસ્ટનને રેખિક ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે. તૃતીય તબક્કામાં પિસ્ટનની રેખિક ગતિનું ક્રેન્ક મિકેનીઝમ દ્વારા ચક્રિય ગતિમાં રૂપાંતરણ થતાં એન્જિનની ક્રેન્ક શાફ્ટ ચક્રિય ગતિ પ્રાપ્ત કરે છે અને આઉટપુટ સ્વરૂપે મિકેનિકલ પાવર પ્રાપ્ત થાય છે. આમ, આઈ.સી. એન્જિન કુલ ત્રણ તબક્કાઓમાં ફ્યુઅલની રાસાયણિક ઊર્જાને યાંત્રિક ઊર્જામાં રૂપાંતર કરવાના કાર્યસિદ્ધાંત મુજબ કાર્ય કરે છે.

Advertisement
Advertisement

Working principle of IC Engine in Gujarati

Ic Engine માં એક તરફથી સીલીન્ડર હેડ જેવા કવરથી બંધ રહેતા સીલીન્ડરની અંદર પિસ્ટન આવેલો હોય છે. આ પિસ્ટન સિલિન્ડરની આંતરિક સપાટી સાથે હવાચુસ્ત સંપર્ક બનાવીને તોલીન્ડરની ધરી (Axis) ઉપર જ મુક્ત સ્વરૂપે રૈખિક ગતિ કરી શકે તેવી ગોઠવણ કરવામાં આવે છે. આ પિસ્ટન, તેની સીલીન્ડર હેડથી વિરુદ્ધની બાજુએ આવેલ ક્રેન્ક શાફ્ટ સાથે કનેકટીંગ રોડ તેમજ ક્રેન્ક મિકેનીઝમ દ્વારા જોડાયેલો હોય છે.

 

પીસ્ટનની રેસીપ્રોકટીંગ ગતિના કારણે યોગ્ય સંજોગો સર્જાતાં વાતાવરણની હવા અથવા ફ્યુઅલ અને હવાનું મિશ્રણ (ચાર્જ) એન્જિન સિલિન્ડરમાં દાખલ થાય છે. ત્યાર બાદ દાખલ થયેલ હવા અથવા ચાર્જનું કોમ્પ્રેશન થાય છે. ફક્ત હવાનું શોષણ થયું હોય તેવા એન્જિનમાં કોમ્પ્રેશન પ્રોસેસના અંત પહેલાં સીલીન્ડરમાં ફ્યુઅલનો સ્પ્રે કરવામાં આવે છે.

આથી, કોમ્પ્રેશન પ્રોસેસના અંતે બંને પ્રકારના એન્જિન્સમાં ફ્યુઅલના દહન માટેની યોગ્ય પરિસ્થિતિ ઉદ્ભવે છે. કોમ્પ્રેશન પ્રોસેસના અંતે ઉદ્ભવેલી આ પરિસ્થિતિ એ કોમ્પ્રેશન પ્રોસેસથી ઉદ્ભવેલ ઉચ્ચ તાપમાનને કારણે અથવા એન્જિનમાં રાખવામાં આવતા સ્પાર્ક પ્લગમાં સ્પાર્ક (તણખો) થવાના કારણે ફ્યુઅલનું દહન ચાલુ થાય છે. બીજા શબ્દોમાં ફ્યુઅલ પ્રજ્વલિત થાય છે.

ફ્યુઅલના દહનથી ઉત્પન્ન થતા ગરમ વાયુઓ વિસ્તરણ પામતાં પીસ્ટનને ધક્કો મારીને ખસેડે છે. આથી, મિકેનિકલ વર્ક પ્રાપ્ત થાય છે. પિસ્ટનની રેખિક ગતિના સ્વરૂપમાં મળેલ આ યાંત્રિક ઊર્જા કનેક્ટીંગ રોડ તેમજ ફ્રેન્ક મીકેનીઝમ દ્વારા ક્રેન્ક શાફ્ટની ચક્રિય ગતિમાં ફેરવાય છે. આઉટપુટ સ્વરૂપે મળતી ક્રેન્ક શાફ્ટની આ ચક્રિય ગતિ દ્વારા વાહનો, લોકોમોટીવ, પંપ, કોમ્પ્રેસર્સ, એરક્રાફ્ટ, સ્પેશ શટલ, પાવર ટુલ્સ, સ્ટીમર, સબમરીન્સ વગેરે ચલાવી શકાય છે.

 

Working of Two Stroke Petrol Engine in gujarati

Two Stroke Petrol Engine ની થર્મોડાયનેમિક સાયલ ઔટો સાપકલ ઇcycle) છે. આકૃતિ 1.12માં ઓટો સાકલને P-V અને T-5 ડામમાં દર્શાવવામાં આવી છે. ટુ સ્ટ્રોક પેટ્રોલ એન્જિન પાર્ક ઇગ્નીશન એન્જિન (S. Engine હોવાથી તેમાં હવા તથા પેટ્રોલનું પ્રોગ્ય માત્રામાં લેપાર થયેલું મિશ્રણ (ચાર્જ) દાખલ કરવામાં આવે છે. તથા કંફ્યુઅલના નની શરૂઆત (Ignition, ઈગ્નીશન – પ્રવ્રુતિ થવું, સ્પાર્ક પ્લગ દ્વારા ઉદ્ભવતો સ્પાર્ક (તણખા)ની મદદથી થાય છે,

પિસ્ટનની BDC થી TDC તરફની ગતિ (સ્ટ્રોક) વખતે પિસ્ટનની નીચે તરફના ભાગમાં વોલ્યુમનો વધારો (વિસ્તરણ) થાય છે અને ઉપરી ભાગમાં વોલ્યુમનો ઘટાડો (સંકોચન) થાય છે. તેથી વિરુદ્ધ પિસ્ટનની TDC થી BDC તરફની ગતિ વખતે પિસ્ટનની નીચે તરફના ભાગનું વોલ્યુમ ઘટે છે અને ઉપરી ભાગનું વોલ્યુમ વધે છે.

આકૃતિ 1.13 (a) માં દર્શાવ્યા મુજબ પિસ્ટન BDC ઉપર હોય છે ત્યારે આગળની (F; 1.13 (C) જુઓ) પિસ્ટનની BDC તરફની ગતિના કારણે કેન્ક કેઈસમાં દાખલ થયેલા ફ્રેશ ચાર્જના (હવા – પેટ્રોલના મિશ્રણના) દબાણમાં વધારો થયેલો હોય

છે. આથી આ ફ્રેશ ચા ટ્રાન્સફર પોર્ટ દ્વારા એસેમ્બ્લીના ઉપર ભાગમાં દાખલ થાય છે. આ સમયે એક્ઝોસ્ટ પોર્ટ ખુલ્લો હોવા દેશ ચાર્જ એકઝોસ્ટ ગેસીસને ધક્કો મારી બહાર નીકળવામાં મદદરૂપ થાય છે. સિલિન્ડરમાં આવેલા એક્ઝોસ્ટ ગેસીસની બહાર નીકળવાની ક્રિયાને ‘‘વેજીંગ(avinging) કહેવાય છે.

આકૃતિ 13 (C) મુજબ પિસ્ટન જ્યારે TDC ઉપર આવશે ત્યારે કોમ્પ્રેસ્ડ થયેલા કેવા ચાર્જના બાણ તેમજ ટેમ્પરેચરમાં

વધારો થાય છે. આ સમયે સ્પાર્ક પ્લગ દ્વારા સ્પા પતાં સિલિન્ડરમાં એલો ચાર્જ રાળગી ઉઠે છે. ફ્યુઅલના દદન દ્વારા

ઉત્પન્ન થતી હીટ એનજીના કારણે ઉચ્ચ દબાણ તથા તાપમાન સર્જાય છે અને ઉચ્ચ દબાણને કારણે પિસ્ટનને BDC તરફ

પકો મળે છે આથી પિસ્ટન નીચે તરફ હેલા છે. આ રીતે હીટ એનર્જીનું મિકેનિકલ એનર્જીમાં રૂપાંતરણ થાય છે.

ઉપર વર્ણવેલ પિસ્ટનના બે સ્ટ્રોક (BDC અને TDC અને TDE થી BDC) દરમિયાન ઘર્મોડાયનેમિક સાયકલ સંપૂર્ણપણે પૂરી થાય છે. આથી આ પ્રકારના એન્જિનને ટુ સ્ટ્રોક એન્જિન કહેવાય છે. પિનBDC ઉપર આવતા ઉપરની તમામ પ્રક્રિયાઓ ફરીથી એજ ઘટનાક્રમમાં આકાર લે છે અને એન્જિન કાર્યશીલ રહે છે.

 

Leave a Comment